|
Çermikli
Yahudiler - Kenan Esmer
1915 Ermeni olaylarından sonra
Çermikli bazı
Yahudiler de 1916 dan itibaren Çermik’i terkedip Küdüse göç etmeye
başladılar. Bu
terkediş sadece korkudan olmasa gerek.
Zira 1873
de yaşanan bir olay, arapca konuşan ve giyimleri, örf
ve adetleri müslümanlardan
farksız[1]
olan Yahudilerin yerel yönetimle aralarının açılmasına neden olmuştu.
1873 deki olay
şöyle gelişmişti.
Tamire ihtiyacı
olan Sinagog’a
yahudi cemaati tarafından tamirat yapılmış. Yerel yönetim, yani
zabtiyeler
kaçak inşaaat yapıldığı ve önceden haber verilmediğini gerekçe
göstererek,
Sinagogu kapatıp anahtarı birlikte götürmüşler.
![Sinagog](images/yahudiler/IMG_5416.JPG)
Çermik hahamı,
hahambaşı Yakir
Geron’a bir telgrafla durumu bildirmiş fakat Hahambaşının bütün
çabalarına
rağmen herhangi bir müzakereye varılamamış. Hahambaşı çareyi, 14 Temmuz
1873
tarihinde Hariciye Nezaretine yolladığı takrirde, Diyarbakır valisinin
olayla
ilgilenmesi rica etmekte bulmuş. Aylarca kapalı kalan Sinagog, sonunda
yahudi
cemaatin rüşvet vermesiyle ancak açılabilmiş[2]
Yerel yönetim
ile arası zaten iyi
olmayan Yahudiler, Ermeni kaliamından sonra Çermik’i terk etmeye
başlamışlar.
1948 yılında İsrailin kurulmasından sonra yahudilerin göçü daha da
hızlanmış ve
tek bir yahudi bile kalmamış. Urfa ve Siverek yahudileriyle birlikte
Kudüs’e
yerleşen ilk yahudiler arasındaymış Çermik Yahudileri.
Bu iki gayri müslüm halkın Çermik’i terk etmesiyle
birlikte, Çermik’teki Ekonomik yapı da alt üst olmuş. Bazı iş kolları
artık
yapılamaz hale gelmiş. Zira çermik’teki gayri müslüm nüfus oldukça
fazlaymış.
![Sinagog](images/yahudiler/IMG_5426.JPG)
Resim
6: Çermik'teki Yahudilere
ait Sinagogun kitabesi
Bunu
Seyyahların
seyahatnamelerinden takip etmek mümkün. Mesela 1848 yılında Çermik’i
ziyaret
eden seyyah Benyamin Haşeni; yüz yahudi ailenin fukaralık içinde ve
zulüm
altında yaşadığını anlatır[3].
1880 yılında
Çermik’i ziyaret
eden bir diğer seyyah M.Edelman, Çermikteki yahudi sayısını yaklaşık
üçyüz hane
olarak kayda geçer[4].
Arif-i Paşa
Seyahatnamesinde, 20
Nisan 1898 (4 Nisan 1307) tarihli notunda, Çermik’ te 2594 Müslümanın,
1435
Hiristiyanın ve 247 Yahudinin olduğunu ve toplam 4276 kişinin
yaşadığını yazar.
Seyahatnamesinde Yahudi mahallesinden süvari olarak geçerek Haburman Köprüsüne
gittiğini, en kalabalık mahallenin Kale Mahallesi olduğunu, Yahudilerin
Çukur Mahalle'de, Hıristiyanların ise Tepe ve Kale Mahallesinde yaşadıklarını
aktarır. [5].
Araştırmacı Raymond H.Kevorkian ise 1914 te Çermikte yaklaşık 2000
Ermeninin yaşamış
olduğunu yazar[6].
Israel Joseph
(Benjamin II),
Eight years in Asia and Africa,s.57
Rifat N.Bali, Diyarbakır Yahudileri, S. 369
J.J.Benjamin II, Eight years in
Asia and Africa
from 1846 to 1855, Hanover 1859, S.57
Rifat N.Bali, age, S. 369
Mustafa
ÖZTÜRK İbrahim
YILMAZÇELİK, BELGELER
Cilt: XVIII - Sayı: 22 , 1997,
s.101-107
Raymond H.
Kevorkian, age,s.518-520
|